Seksuele scripts en neurodiversiteit: wie bepaalt wat ‘normaal’ is?

Seksualiteit is een complex en persoonlijk onderdeel van ons leven. Toch lijken er overal regels en verwachtingen te zijn over hoe seks “zou moeten” zijn, wie wanneer seks heeft, en wat als ‘normaal’ wordt gezien. Deze sociale verwachtingen worden vaak omschreven als seksuele scripts.

Voor neurodivergente mensen, zoals mensen met autisme, ADHD..., kunnen deze scripts soms verwarrend, beperkend of zelfs schadelijk zijn. In deze post verkennen we wat seksuele scripts zijn en hoe ze samenhangen met neurodiversiteit.

Wat zijn seksuele scripts?

Een seksueel script is een soort “handleiding” voor hoe mensen zich seksueel gedragen, gebaseerd op cultuur, sociale interacties en persoonlijke ervaringen. Het leert iemand wat als gepast of normaal wordt gezien in seksuele situaties en wordt beïnvloed door drie niveaus:

1. Cultureel niveau: De algemene ideeën en normen over seksualiteit in de samenleving, bijvoorbeeld via media, religie, onderwijs, wetgeving en tradities.

2. Interpersoonlijk niveau: Het aanpassen van deze culturele ideeën in de omgang met anderen, bijvoorbeeld hoe je verwachtingen van een partner leest en erop reageert.

3. Intrapsychisch niveau: Het persoonlijke aspect, waarin eigen fantasieën, ervaringen en persoonlijkheid de manier van seksualiteit beïnvloeden.

Ze worden reeds op jonge leeftijd gevormd en worden verder ontwikkeld tijdens de adolescentie, wanneer seksuele identiteit en gedrag actief worden verkend.

Denk hierbij aan ongeschreven regels zoals:

• “Een relatie moet monogaam zijn.”

• “Seks moet altijd romantisch en gepassioneerd zijn.”

• “Een orgasme is het belangrijkste doel van seksuele activiteit.”

Bijgevolg bepaalt een seksueel script vaak hoe mensen “verwachten” dat seks verloopt, welke handelingen erbij horen, in welke volgorde dingen gebeuren, en welke rollen mensen daarbij aannemen. Het gaat dus niet alleen om of iets mag of niet mag, maar ook om:

• Wat er gebeurt tijdens seksuele ontmoetingen (bijv. zoenen → aanraken → seks).

• Wie welke rol speelt (bijv. actieve vs. passieve rol, wie initiatief neemt).

• Welke ideeën en verwachtingen er bestaan over genot, intimiteit en romantiek.

Deze scripts beïnvloeden niet alleen ons gedrag, maar ook hoe we onszelf zien als seksuele wezens. Ze zijn zo diepgeworteld dat veel mensen ze automatisch aannemen, vaak zonder te beseffen dat ze geen universele waarheid zijn.

Voor neurodivergente mensen kan dit problematisch zijn. Sensorische gevoeligheden, atypische sociale communicatie of een andere manier van verwerken van emoties kan ervoor zorgen dat de standaard scripts niet passen. Bijvoorbeeld: iemand met autisme kan aanraking intens ervaren, terwijl iemand met ADHD meer behoefte heeft aan variatie en stimulatie. Dit betekent niet dat er iets “mis” is, maar dat de bestaande scripts simpelweg niet zijn ontworpen met neurodiversiteit in gedachten.

Daarnaast kan het ook zijn dat de neurodivergente partner het lastig vindt om flexibel om te springen met deze scripts. Hierdoor kan hij/zij/die onzeker of gefrustreerd reageren als een partner iets anders wil of afwijkt van het verwachte scenario.

Wie bepaalt wat ‘normaal’ is?

Het idee van wat seksueel normaal is, komt vaak van sociale, culturele en mediale invloeden. Films, tv, reclame en zelfs boeken sturen beelden van “perfecte seksualiteit”: romantisch, vloeiend, zonder ongemak of twijfel. Ook vrienden, familie en partners dragen bij aan deze normen.

Voor neurodivergente mensen kan dit leiden tot onzekerheid of het gevoel “achter te lopen” of “anders te zijn”. Het kan lijken alsof je niet voldoet aan een norm die eigenlijk al niet realistisch is voor de meerderheid van de mensen. In werkelijkheid is het begrip ‘normaal’ op seksueel vlak extreem variabel: er is geen universele maatstaf.

Door te begrijpen dat veel van deze normen sociaal geconstrueerd zijn, kunnen neurodivergente mensen beginnen hun eigen scripts te ontwikkelen, scripts die passen bij hun behoeften, grenzen en plezier.

Seksualiteit en neurodiversiteit

Neurodivergente mensen hebben vaak een andere ervaring van seksualiteit. Dit kan zich uiten in:

• Sensorische voorkeuren: aanraking kan als intens of overweldigend worden ervaren, of juist als zeer plezierig. Geluiden, licht en texturen kunnen van grote invloed zijn op seksuele ervaring.

• Communicatiestijl: het uiten van wensen en grenzen kan anders verlopen dan verwacht in de sociale norm, wat misverstanden kan veroorzaken.

• Emotionele verwerking: sommige neurodivergente mensen hebben andere manieren van verbinding of intimiteit, die niet altijd passen binnen het standaard script van romantische relaties.

• Seksuele interesses: specifieke interesses of fetisjen zijn soms intens en worden vaak gestigmatiseerd, terwijl ze volkomen gezond kunnen zijn als ze veilig en consensueel zijn.

Conclusie: normaliteit is een illusie

Seksuele scripts bestaan, maar ze zijn niet universeel. Voor neurodivergente mensen is het vaak noodzakelijk om deze scripts kritisch te bekijken en je eigen pad te creëren. Wat ‘normaal’ is, wordt bepaald door de samenleving, maar jouw plezier, grenzen en authenticiteit worden bepaald door jou.

Door jezelf te begrijpen, duidelijke grenzen te stellen en te experimenteren binnen veilige kaders, kun je een seksuele identiteit ontwikkelen die echt van jou is. Het is niet vreemd om af te wijken van de standaard; het is een teken van zelfbewustzijn en zelfzorg.

Wil je erover praten?

Het kan soms fijn zijn om persoonlijke begeleiding te krijgen bij het verkennen van je seksualiteit en grenzen. Als psycholoog en seksuoloog gespecialiseerd in neurodiversiteit help ik je graag om jouw unieke seksuele script te ontdekken en je seksualiteit op jouw manier vorm te geven. Neem dus gerust contact op als je een afspraak wil maken.

Groeten,

Sien